Не бар, не жоқ: мифтер мен шындық
Қазақстанның салық заңнамасында сатып алу сомасынан «мүліктік шегерімнің» (мемлекет пәтер құнының бір бөлігін қайтаратын) тікелей аналогы жоқ. Пәтердің өзінің құны жеке табыс салығын (ЖТС) есептеуге әсер етпейді.
- Ипотекалық тұрғын үй қарызы бойынша сыйақыға салынатын салық шегерімі - төленген сыйақы (пайыз) сомасына салық салынатын табысты лимит шегінде азайтады.
- ЖТС бойынша стандартты (базалық) шегерім - 2026 жылдан бастап айына 30 АЕК (АЕК 4 325 теңге болғанда 129 750 теңге). Бұл - қызметкерге арналған жалпы шегерім, тікелей тұрғын үй сатып алумен байланысты емес, бірақ ол да салықты азайтады.
Шегерім қарыздың негізгі сомасына да, пәтер құнына да емес, сыйақыға (пайызға) қолданылады.
Ипотека бойынша сыйақыға шегерім: 2026 жылғы шарттар мен лимит
- Кімдер құқылы: ипотекалық тұрғын үй қарызы бар ҚР резиденті - жеке тұлға.
- Лимит: жылына 118 АЕК-тен аспайды - жылына 510 350 теңгеге дейінгі сыйақы (АЕК 4 325 теңге болғанда), осы сомаға салық салынатын табыс азаяды.
- Қандай қарыздар бойынша: 2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап - тек Отбасы банкінде ғана емес, кез келген банктер мен лицензияланған ұйымдардағы ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша.
- Шарт: тұрғын үй жағдайын жақсарту ҚР аумағында және өтініш берушінің өз пайдасына жүзеге асырылуы тиіс.
- Кезең: шегерім кестесі бойынша сыйақыны өтеу күні немесе нақты төлем жасалған күннің қайсысы кеш болса, сол күн тиесілі кезеңде қолданылады.
Кімге қолайлы және неге назар аудару керек
Шегерім ең алдымен жалдамалы жұмыс істейтіндерге тиімді: жұмыс беруші салық агенті ретінде әр ай сайын салық салынатын табысты азайтады, нәтижесінде қызметкер қолына көбірек ақша алады. Бұл тиімділік үшін ЖТС ұсталатын салық салынатын табыс болуы қажет.
- Тек сыйақы ғана: негізгі борыш, комиссиялар мен сақтандыру сомалары есепке кірмейді.
- Сыйақыны бірыңғай зейнетақы төлемдері есебінен өтеген жағдайда да шегерімді қолдануға болады - жаңартылған кесте мен төлемді растайтын құжат болған кезде; осы норманың жаңа кодекс бойынша өзектілігін Мемлекеттік кірістер комитетінен (МКК) нақтылаңыз.
- Аралық тұрғын үй заемы және тұрғын үйге қатысы жоқ кредиттер жеке тексеруді қажет етеді.
Шегерімді қалай рәсімдеу керек: қадам бойынша
- 1Құжаттарды жинаңыз: ипотекалық тұрғын үй заемы шарты, сыйақы сомасы бөлек көрсетілген өтеу кестесі, сыйақының төленгенін растайтын құжат (банктің анықтамасы/үзінді көшірмесі).
- 2Жұмыс берушінің (салық агентінің) атына сыйақы бойынша шегерімді қолдану туралы өтініш жазыңыз.
- 3Өтініш пен құжаттарды бухгалтерияға тапсырыңыз.
- 4Жұмыс беруші жыл сайын 118 АЕК шегінде төленген сыйақы сомасына салық салынатын табысты ай сайын азайтады.
- 5График өзгерген жағдайда (мерзімінен бұрын өтеу, қайта құрылымдау) жаңартылған графикті беріңіз.
Жалдау бойынша кіріс болмаса - декларация арқылы
Егер жұмыс берушіде шегерімді қолданбаған болсаңыз немесе тек жалдау бойынша ғана емес, өзге де кіріс алсаңыз, шегерімді сол растайтын құжаттарды қоса бере отырып, ЖТС бойынша жылдық декларацияда көрсетуге болады. Декларация салық төлеушінің кабинеті арқылы немесе eGov.kz сайтында тапсырылады.
Сатып алғаннан кейінгі салықтар: нені білу маңызды
- Жеке тұлғалардың мүлік салығы: салық органы тұрғын үйдің мемлекеттік бағалауы бойынша есептейді; мөлшерлемелер прогрессивті, пайыздың үлесіндей болады. 2025 жылғы салық - 2026 жылдың 1 қазанына дейін төленеді.
- «Сәнқойлық салығы»: жалпы құны 450 млн теңгеден асатын жылжымайтын мүлік үшін 2026 жылғы есептен бастап асып кету сомасына 2% жоғарылатылған мөлшерлеме қолданылады (алғаш рет 2027 жылдың 1 қазанына дейін төленеді).
- Мүлік салығы бойынша жеңілдіктер жекелеген санаттарға (жалғыз тұратын зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар, ардагерлер, жетім балалар және т.б.) қарастырылған.
- Иелену мерзімі бір жылдан аз кезде пәтерді қайта сатқанда, құнының өсуіне сәйкес сату мен сатып алу бағасы арасындағы айырма бойынша 10% ЖТС төленеді.