Кепілдік ақы мен аванс: ҚР АК бойынша құқықтық айырмашылық
Кепілпұл (ҚР АК 337-бабы) - бір тарап екінші тарапқа тиесілі төлемдер есебінен және сонымен бірге шарттың жасалуы мен орындалуын қамтамасыз ету мақсатында беретін сома. Бұзылу салдары (ҚР АК 338-бабы): егер сатып алушы бас тартса - кепілпұл сатушыда қалады; егер сатушы бас тартса - ол сомманың екі есесін қайтарады; егер міндеттеме тараптардың келісімі бойынша немесе ешкімнің кінәсінсіз тоқтатылса - кепілпұл бір еселенген мөлшерде қайтарылады.
Аванс жеке «санкциялармен» қорғалмаған - бұл қамтамасыз ету қызметі жоқ алдын ала төлем: мәміле бұзылған жағдайда ол жай ғана сатып алушыға қайтарылады. Кепілпұл екі тарапты да тәртіпке шақырады, аванс болса бейтарап болып қалады.
Салыстырмалы кесте: кепілпұл мен аванс
| Критерий | Кепілпұл | Аванс |
|---|---|---|
| Құқықтық табиғаты | қамтамасыз ету тәсілі (ҚР АК 337-бабы) | бағаны өтеуге есептелетін алдын ала төлем |
| Нысаны | міндетті түрде жазбаша болуы тиіс (ҚР АК 337-бабы) | қатаң белгіленген нысаны жоқ, жазбаша түрде жасалғаны жөн |
| Сатып алушының бас тартуы | сатушыда қалады | сатып алушыға қайтарылады |
| Сатушының бас тартуы | қос мөлшерде қайтарады (338-бап) | алғанын қайтарады |
| Тараптардың кінәсінсіз бұзылуы | бір еселенген мөлшерде қайтарылады | қайтарылады |
| Функция | кепілдік + ішінара төлем | тек ішінара төлем |
Қамтамасыз ету төлемі дегеніміз не
ҚР АК тағы бір құралды - қамтамасыз ету төлемін білдіреді (338-5 және 338-6 баптар): ақшалай міндеттемені қамтамасыз ету үшін ақша сомасын беру, оның ішінде залал немесе тұрақсыздық айыбы жағдайына арналған. Заң бөлек кепілдік жарнаны да атайды (мысалы, сауда-саттық кезінде). Алматының екінші нарығындағы тұрғын үйде көбінесе кепілпұл қолданылады - ол қарапайымырақ; қамтамасыз ету төлемі мен кепілдік жарна жалға беруге, құрылыс салушылармен жасалатын мәмілелерге және сауда-саттыққа тән.
Кепілпұл туралы келісімді қалай дұрыс рәсімдеу керек
ҚР АК-нің 337-бабы сомасына қарамастан жазбаша нысанды талап етеді. Ауызша келісімнің қамтамасыз етуші күші жоқ - дау туындаған жағдайда сот бұл ақшаны, көбіне, аванс деп таниды. Келісімде мыналарды көрсетіңіз:
- Тараптар - сатып алушы мен сатушының аты-жөні, ЖСН, паспорт деректері.
- Нысан - нақты мекенжайы, кадастрлық нөмірі, ауданы.
- Пәтердің құнын және кепіл ақысының төлемнің бір бөлігі ретінде оған кіретінін көрсету.
- Кепіл ақысының сомасын - сандармен және жазбаша түрде.
- «Кепіл ақысы» деген сөзді мәтінде нақты көрсету керек - олай болмаса, сома аванс ретінде түсіндіріледі.
- Мәмілеге шығу мерзімін - нотариуста шартқа қай күнге дейін қол қою керектігін көрсету.
- ҚР АК 338-бабына сілтеме жасай отырып, қайтару шарттары мен салдарын белгілеу.
- Күні мен қолтаңбаларды; қолма-қол ақшамен есептелген жағдайда - алғаны туралы жеке қолхат.
Келісімді нотариуста куәландыруға болады - бұл міндетті емес, бірақ дауланудан туындайтын тәуекелді азайтады.
Жиі кездесетін қателер және оларды қалай болдырмауға болады
- Ақшаны ауызша беру - құжатсыз мұның кепілақы екенін дәлелдеу мүмкін емеске жақын.
- Деректемесіз қолхат - объект, тараптар, мақсат және «кепілақы» деген сөз көрсетілмеген қолхат дауға түсуі мүмкін құжат болып табылады.
- Терминдерді шатастыру - жоғарғы бөлігінде «кепілақы», ал мәтінде «аванс» деп жазу: сот тиімсізірек түсіндірмені таңдауы мүмкін.
- Мәміле мерзімінің көрсетілмеуі - «бас тарту» қашан орын алғаны және кімнің кінәлі екені белгісіз болады.
- Ауыртпалығы бар пәтерге кепілақы беру - алдымен тыйым салуларды, кепілдерді, тіркелген тұлғаларды тексеріңіз.
Кепілақы мөлшерін заң бекітпейді. Іс жүзінде Алматыда бұл 100 000-500 000 теңге немесе құнның 1-5%-ы шамасында болады. Мәміле бұзылған жағдайда ақшаны қайтару ҚР АК-нің 338-бабына сілтеме жасалған сотқа дейінгі талап арқылы, одан кейін сот тәртібімен жүзеге асырылады.